Po kilku latach przygotowań zespół Rewilding Oder Delta wkracza w kolejną fazę morskiego projektu renaturyzacji. W tym roku latem na niemieckim wybrzeżu Bałtyku zostaną założone pierwsze pilotażowe łąki morskie z udziałem trawy morskiej. Testowana jest w ten sposób innowacyjna metoda, która może przyczynić się do przywrócenia jednego z najcenniejszych podwodnych ekosystemów Europy.
Przełom na Morzu Bałtyckim
W całej Europie renaturyzacja ekosystemów przybrzeżnych i morskich nabiera tempa, gdyż działania na rzecz przywracania przyrody wykraczają coraz dalej poza linię brzegową. Zdrowe morza są fundamentem dla rozkwitu krajobrazów przybrzeżnych – jednak wiele morskich siedlisk w Europie zostało poważnie zniszczonych na skutek dziesięcioleci zanieczyszczeń, utraty siedlisk oraz nieodpowiedzialnego użytkowania.
Po kilku latach badań naukowych, mapowania siedlisk i budowania partnerstw zespół Rewilding Oder Delta przechodzi od planowania do działania. Dzięki nowej inicjatywie „Blaue Trittsteine” (Błękitne Kamienie Przystankowe), finansowanej przez Niemiecką Federalną Fundację Ochrony Środowiska (DBU), ma powstać sieć morskich siedlisk wzdłuż niemieckiego wybrzeża Bałtyku. Dzięki temu ekosystemy zostaną ponownie połączone, a warunki do powrotu dzikiej przyrody zostaną stworzone. Projekt rozpoczyna się od zakładania łąk trawy morskiej – inicjatywa ta zbada, w jaki sposób przywracanie kluczowych morskich siedlisk może wzmocnić powiązania ekologiczne i wspierać długoterminową odbudowę Morza Bałtyckiego.
Od przygotowań do odtwarzania
Prace nad przywracaniem łąk trawy morskiej rozpoczęły się w 2023 roku od badań podwodnych, podczas których zidentyfikowano ostatnie fragmenty trawy morskiej pospolitej (Zostera marina) wokół wyspy Ruden oraz oceniono potencjał renaturyzacyjny tego obszaru. Od tego czasu zespół Rewilding Oder Delta współpracuje z naukowcami, ekspertami ds. renaturyzacji i partnerami z całego regionu Morza Bałtyckiego, aby wypracować niezbędną wiedzę, partnerstwa i metody przywracania tych podwodnych ekosystemów.
W tym roku zespół osiągnął ważny kamień milowy: pierwsze powierzchnie pilotażowe do renaturyzacji zostały założone w wodach Bałtyku. Ten niewielki eksperyment ma na celu sprawdzenie, czy trawa morska może się pomyślnie zadomowić w lokalnych warunkach oraz czy stosowane metody przyniosą oczekiwane rezultaty. W nadchodzących miesiącach zespół będzie dokładnie monitorować te powierzchnie, a zdobyte wnioski wykorzysta do udoskonalenia przyszłych działań renaturyzacyjnych.
— „Przywracanie przyrody w morzu wymaga cierpliwości, ciekawości i gotowości do nauki”, mówi Ringo Behn, koordynator ds. ekosystemów przybrzeżnych w Rewilding Oder Delta. „Ten projekt pilotażowy to nie tylko sadzenie trawy morskiej – chodzi o zrozumienie, jak te podwodne ekosystemy reagują w realnych warunkach i wykorzystanie tej wiedzy w dalszej pracy. Uzyskane wnioski będą nieocenione dla skalowania morskiej renaturyzacji na Morzu Bałtyckim.”
Siła trawy morskiej
Łąki trawy morskiej należą do najcenniejszych ekosystemów Morza Bałtyckiego. W tym regionie dominuje trawa morska pospolita (Zostera marina) – jeden z około 70 gatunków traw morskich występujących na świecie. W przeciwieństwie do glonów, trawy morskie są roślinami kwiatowymi. Rosną w płytkich, osłoniętych wodach przybrzeżnych, pełniąc wiele istotnych funkcji: stanowią miejsca tarła ryb, takich jak śledź atlantycki, oferują schronienie niezliczonym gatunkom morskim, stabilizują dno morskie, poprawiają jakość wody, ograniczają erozję brzegów oraz wiążą i magazynują znaczne ilości węgla.
Niestety, znaczna część trawy morskiej w Bałtyku zniknęła w ostatnich dziesięcioleciach na skutek zanieczyszczeń nutrientowych, zmian klimatycznych, działalności rybackiej oraz fizycznych zakłóceń. Przywrócenie tych podwodnych łąk ma potencjał, aby przynieść korzyści wykraczające poza ochronę bioróżnorodności – wzmacniając odporność wybrzeży, wspierając rybołówstwo i przyczyniając się do łagodzenia zmian klimatu.
W ramach inicjatywy „Blaue Trittsteine” naukowcy opracują modele odpowiedniości siedliskowej, aby zidentyfikować miejsca, w których renaturyzacja ma największe szanse powodzenia. Dzięki temu przyszłe działania będą opierać się na solidnych podstawach naukowych. Równocześnie badane będą zrównoważone metody pozyskiwania rodzimych roślin trawy morskiej, z priorytetem dla materiału uprawianego w akwakulturze lub pozyskiwanego z naturalnie wyrzuconych na brzeg roślin. Pozwoli to chronić ostatnie dzikie łąki trawy morskiej Bałtyku, a jednocześnie stworzyć zrównoważone źródło materiału do sadzenia w przyszłych projektach renaturyzacyjnych.
Innowacja pod powierzchnią wody
Kluczowym elementem inicjatywy jest zastosowanie innowacyjnej techniki renaturyzacji opracowanej przez niemiecką firmę ZosteraTec. Młode rośliny trawy morskiej nie są sadzone pojedynczo ręcznie, lecz najpierw zakładane na biodegradowalnych matach tekstylnych wolnych od tworzyw sztucznych – wykonanych ze starej trawy morskiej. Następnie maty te są delikatnie rozwijane na dnie morskim, podobnie jak układanie darni.
Ta metoda już wcześniej przyniosła obiecujące rezultaty w bardziej osłoniętych wodach Bałtyku. Sadzenia pilotażowe wokół wyspy Ruden mają teraz sprawdzić, czy technika sprawdzi się także w bardziej narażonych na działanie fal warunkach. Silniejsze falowanie stanowi dodatkowe wyzwanie. Czynniki takie jak oddziaływanie fal, przemieszczanie się osadów i jakość wody będą miały kluczowe znaczenie dla rozwoju młodych roślin trawy morskiej.
Zintegrowany system
Chociaż renaturyzacja łąk trawy morskiej stanowi punkt wyjścia dla inicjatywy „Blue Stepping Stones”, projekt ma wykroczyć daleko poza pojedyncze siedlisko lub lokalizację. Długoterminowym celem jest przywrócenie zintegrowanego systemu morskich i przybrzeżnych ekosystemów, który ma sprzyjać większej bioróżnorodności, zdrowszym zasobom rybnym, wyższej odporności klimatycznej oraz rozkwitowi społeczności przybrzeżnych.
Nazwa inicjatywy nawiązuje do koncepcji sieci połączonych „błękitnych kamieni przystankowych” – odtworzonych morskich siedlisk, które umożliwiają dzikiej przyrodzie, naturalnym procesom i funkcjom ekologicznym regenerację na całej przestrzeni krajobrazu Morza Bałtyckiego. Renaturyzacja trawy morskiej jest pierwszym krokiem, jednak w kolejnych fazach program może zostać rozszerzony o kolejne typy siedlisk.
Droga do kompleksowej wizji morskiej renaturyzacji
Inicjatywa „Blaue Trittsteine” jest częścią szerszych działań Rewilding Oder Delta, których celem jest przywrócenie rzek, mokradeł i krajobrazów przybrzeżnych w całym obszarze renaturyzacyjnym delty Odry. W tym podejściu uwzględnia się fakt, że zdrowe morza zależą od zdrowych zlewni oraz funkcjonujących procesów naturalnych – zarówno w obrębie całych krajobrazów lądowych, jak i morskich, które są ze sobą ściśle powiązane.
Uzupełnieniem praktycznych działań renaturyzacyjnych będzie planowany morski ośrodek edukacyjny w Peenemünde, który ma przybliżyć odwiedzającym, szkołom i lokalnym społecznościom ukrytą różnorodność Morza Bałtyckiego. Poprzez wystawy, warsztaty i prowadzone aktywności wzmacniane będzie świadomość znaczenia morskiej renaturyzacji oraz odbudowy podwodnego świata. Te wspólne wysiłki stanowią fundament dla zdrowszych mórz, bogatszego życia morskiego oraz rosnącej sieci odtworzonych siedlisk na Morzu Bałtyckim.
Projekt „Blaue Trittsteine” jest finansowany przez Niemiecką Federalną Fundację Ochrony Środowiska (DBU).
